Czym jest dostępność cyfrowa?
Dostępność cyfrowa to idea, według której każda osoba – niezależnie od wieku, sprawności czy rodzaju używanego urządzenia – powinna mieć równy dostęp do informacji i usług dostępnych online. To nie tylko kwestia technologii, ale także równości i włączenia społecznego. Strony internetowe, aplikacje i dokumenty muszą być tak zaprojektowane, aby nie wykluczać osób z niepełnosprawnościami.
Współczesny świat opiera się na dostępie do informacji online. Jeśli strona internetowa nie jest dostępna, może to skutkować wykluczeniem całych grup użytkowników – osób niewidomych, słabowidzących, niesłyszących, z trudnościami poznawczymi czy poruszających się tylko przy pomocy klawiatury.
Czym jest WCAG?
Aby uporządkować zasady dostępności, konsorcjum W3C opracowało Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) – zestaw wytycznych, które pomagają projektować strony internetowe dostępne dla wszystkich.
Obecnie obowiązującym standardem jest WCAG 2.1, który rozszerzył wcześniejszą wersję 2.0 o dodatkowe wymagania m.in. dla użytkowników mobilnych oraz osób z niepełnosprawnościami poznawczymi. WCAG dzieli się na trzy poziomy zgodności:
- A – minimalny poziom dostępności,
- AA – poziom rekomendowany, zgodny z wymaganiami prawnymi,
- AAA – najwyższy, opcjonalny poziom dostępności.
Wytyczne WCAG są oparte na czterech zasadach:
POUR – Perceivable, Operable, Understandable, Robust, czyli:
- Dostrzegalność – treść musi być możliwa do odebrania przez różne zmysły,
- Funkcjonalność – użytkownik musi mieć możliwość nawigacji i obsługi,
- Zrozumiałość – treść i interakcje muszą być jasne,
- Solidność – treść musi być kompatybilna z różnymi technologiami.
Co zawiera WCAG 2.1?
Wersja 2.1 dodała 17 nowych kryteriów sukcesu, koncentrujących się m.in. na:
- poprawie obsługi na urządzeniach mobilnych,
- dostępności treści dla osób z problemami poznawczymi (np. dysleksją),
- zapewnieniu możliwości zmiany rozmiaru tekstu bez utraty funkcjonalności,
- zwiększeniu widoczności wskaźników interakcji (np. focusu),
- poprawie kontrastu elementów interfejsu.
Przykład: formularz logowania bez etykiet tekstowych tylko z ikonami może być niezrozumiały dla osób korzystających z czytników ekranu. WCAG 2.1 nakazuje, by każde pole miało etykietę dostępną dla technologii wspomagających.
Co nowego wprowadzi WCAG 2.2?
Wersja WCAG 2.2, nad którą prace są już finalizowane, wprowadzi 9 nowych kryteriów sukcesu. Wśród nich znajdują się:
- Focus appearance – wyraźniejsze zaznaczenie elementu, na którym znajduje się fokus,
- Dragging movements – elementy wymagające przeciągania muszą mieć alternatywną metodę obsługi,
- Accessible authentication – logowanie bez wymuszania zapamiętywania danych lub rozwiązywania skomplikowanych zagadek.
Nowa wersja jeszcze mocniej podkreśla znaczenie użyteczności dla osób z trudnościami poznawczymi, a także wygody korzystania z serwisów na urządzeniach mobilnych. Ma to szczególne znaczenie w kontekście rosnącej liczby użytkowników korzystających z internetu wyłącznie przez smartfony.
Dostępność a prawo – obowiązek, nie wybór
W Polsce obowiązuje Ustawa o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz.U. 2019 poz. 848), która wymaga, by instytucje publiczne zapewniały dostępność swoich serwisów zgodnie z WCAG 2.1 na poziomie AA. Brak zgodności może skutkować skargami, postępowaniami i – w skrajnych przypadkach – karami finansowymi.
Na poziomie unijnym obowiązuje Europejski Akt o Dostępności (European Accessibility Act), który rozszerza wymogi także na sektor prywatny – m.in. sklepy internetowe, banki czy platformy e-booków.
Dlaczego warto zadbać o dostępność już teraz?
O dostępności warto myśleć nie tylko w kontekście przepisów. Strona dostępna to:
- lepszy UX (user experience),
- szersze grono odbiorców,
- wyższe wskaźniki konwersji,
- lepsze pozycjonowanie (SEO),
- pozytywny wizerunek firmy lub instytucji.
Wdrażając zasady WCAG 2.1 już teraz, można uniknąć kosztownych poprawek w przyszłości i zyskać przewagę konkurencyjną. A co najważniejsze – zapewnia się równość dostępu do informacji, co w cyfrowym świecie jest jednym z fundamentów inkluzywności.
Jak zacząć?
Pierwszy krok to audyt dostępności strony – można skorzystać z automatycznych narzędzi (np. WAVE, Axe, Lighthouse), ale nie zastąpią one audytu ręcznego, zwłaszcza pod kątem UX.
Następnie warto opracować plan dostosowania strony i przeszkolić zespół redakcyjny i techniczny. Jeśli strona jest rozbudowana, warto rozważyć współpracę z ekspertami od dostępności lub certyfikowanymi audytorami WCAG.
Podsumowanie
Dostępność cyfrowa to nie „dodatek”, ale podstawa nowoczesnej i odpowiedzialnej obecności w internecie. Nadchodząca wersja WCAG 2.2 to dobry moment, by przyjrzeć się swojemu serwisowi i zadbać o potrzeby wszystkich użytkowników – nie tylko tych większościowych.
📚 Bibliografia:
- W3C – Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.1: https://www.w3.org/TR/WCAG21/
- W3C – Working Draft WCAG 2.2: https://www.w3.org/TR/WCAG22/
- Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190000848
- European Accessibility Act (Dyrektywa (UE) 2019/882): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32019L0882
- WebAIM – Introduction to Web Accessibility: https://webaim.org/intro/
- Narzędzia do testowania dostępności:
- WAVE: https://wave.webaim.org/
- Axe: https://www.deque.com/axe/
- Google Lighthouse: https://developer.chrome.com/docs/lighthouse/accessibility/